OECD Direktörü Jansen Kritik Minerallerde Türkiye’nin Potansiyelini Vurguladı
OECD Direktörü Jansen, kritik minerallerdeki küresel tedarik zinciri kırılganlıklarına dikkat çekti. Türkiye’nin bu alandaki potansiyeli öne çıkıyor.
OECD Ticaret ve Tarım Direktörü Jansen, İstanbul’da düzenlenen Kritik Mineraller Forumu’nda yaptığı değerlendirmelerde, enerji dönüşümünün tetiklediği kritik mineral talebindeki artışa ve küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlıklara dikkat çekti. Jansen, Türkiye’nin bor gibi önemli rezervleri ve stratejik coğrafi konumuyla bu alanda daha büyük bir rol oynama potansiyeline sahip olduğunu vurguladı.
Jansen, kritik minerallerin tedarikinde “çeşitlendirme”nin temel bir unsur olduğunu belirtti. Mevcut durumda birçok pazarın, ham madde veya işleme aşamasında aşırı yoğunlaştığını ifade etti. Bazı ürünlerin küresel pazarının yüzde 90’ının tek bir ülkede bulunmasının risk taşıdığını dile getirdi.
Küresel Tedarik Zincirinde Yoğunlaşma ve Riskler
Bu yoğunlaşmanın iki ana risk barındırdığını açıklayan Jansen, piyasanın doğal yapısının bozulduğunu ve normal fiyat oluşumunun engellendiğini söyledi. Ayrıca, piyasaya girişin zorlaşması nedeniyle yeni oyuncu sayısının azaldığını belirtti. Baskın konumdaki aktörün ürünlere erişimi engelleme imkanına sahip olmasının diğer bir risk oluşturduğunu ifade etti.
OECD’nin madencilik ve işleme projelerine yatırım için finansman sağlamanın çeşitlendirme açısından önemli bir rol oynadığının farkında olduğunu vurguladı. Örgütün, özellikle ihracat kredileri düzenlemesi çerçevesinde aktif olarak çalıştığını ekledi. Bu çabalar, tedarik zinciri kırılganlıklarını azaltmayı hedefliyor.
Jansen, OECD’nin kritik minerallere yönelik ihracat kısıtlamalarına ilişkin güncel raporunun endişe verici bir tablo ortaya koyduğunu belirtti. Rapor, ihracat kısıtlamalarında 15 yıldır aralıksız bir artış gözlemlediğini gösterdi. Bu durumun çok taraflı ticaret sistemi açısından olumsuz bir gelişme olduğunu ifade etti.
İhracat Kısıtlamalarında Endişe Verici Artış
Rapora göre, ihracat yasakları gibi en ağır kısıtlama türleri son yıllarda en hızlı artışı gösterdi. 2009-2024 döneminde ihracat kısıtlamaları yaklaşık 5 kat arttı. 2024’te artış hızı yavaşlasa da kısıtlamalar tarihsel olarak yüksek seviyelerde kalmayı sürdürdü. Kısıtlamalar, Afrika ve Asya’daki kaynak zengini gelişmekte olan ekonomilerde daha yaygın biçimde benimsendi.
Sektördeki yatırımın uzun vadeli bir süreç olduğunu belirten Jansen, madencilik projelerinin hayata geçirilmesinin zaman aldığını ifade etti. İşleme aşamasında ise teknoloji ve sermaye yatırımının kritik önem taşıdığını vurguladı. Yatırımcıların getiri ve piyasa koşulları hakkında net bilgi edinmek istemesinin doğal olduğunu dile getirdi.
Piyasaların yoğunlaşmış ve rekabetçi koşullardan yoksun olması durumunda, yatırımcılar için normalden daha yüksek risk oluştuğunu açıkladı. Bu durumun, yeni yatırımların önündeki temel zorluklardan biri olduğunu belirtti. Finansmanın uzun vadeli ve istikrarlı olması gerektiğinin altını çizdi.
Türkiye’nin Kritik Minerallerdeki Stratejik Konumu
Türkiye’nin kritik mineraller alanında halihazırda önemli bir aktör olduğunu belirten Jansen, özellikle bor gibi kritik bir ürünün tedarikçisi konumunda bulunduğunu söyledi. Ülkenin ayrıca bir dizi nadir toprak elementinde de önemli rezervlere sahip olduğunu ekledi. Türkiye, çeşitlendirme sürecinde rol üstlenebilecek ülkeler arasında yer alıyor.
Türkiye’nin coğrafi olarak son derece elverişli bir konuma sahip olduğunu vurgulayan Jansen, Asya, Afrika ve Avrupa arasında yer alması nedeniyle olağanüstü bir ticaret merkezi olduğunu ifade etti. Bu konumun, farklı bölgelerden gelen kritik minerallerin lojistiğini ve transit geçişini kolaylaştırma açısından büyük avantaj sağladığını belirtti.
Türkiye’nin OECD’nin resmi destekli ihracat kredileri düzenlemesinin bir üyesi olduğunu hatırlatan Jansen, bu işbirliği çerçevesinde söz hakkı bulunduğunu söyledi. Genel olarak, Türkiye’nin kritik ham maddeler alanında ihracat kısıtlaması uygulamadığı biliniyor. OECD raporu da bu durumu doğruladı.
İstanbul’da düzenlenen OECD Kritik Mineraller Forumu’nun, hem OECD üyeleri hem de diğer ülkeler arasında koordinasyon ve istişareyi güçlendirmek için önemli bir fırsat sunduğunu belirtti. Türkiye’nin bu alanda aktif rol oynayarak farklı aktörleri bir araya getirmeye devam ettiğini ifade etti. Yatırım projelerinin finansmanı konusunun da Türkiye’nin üstlenebileceği rollerden biri olabileceğini söyledi.
Enerji dönüşümü, dijitalleşme ve savunma sanayisinde kritik rol oynayan ham maddelere yönelik küresel talep artışı sürüyor. Ancak arz, sınırlı sayıda ülke ve üreticide yoğunlaşıyor. Kobalt, lityum ve nikelde en büyük 3 üretici, küresel üretimin üçte ikisinden fazlasını karşılıyor. Bu durum, tedarik zincirlerinde kırılganlığı artırarak ihracat kısıtlamaları gibi ticaret politikası araçlarının daha sık kullanılmasına zemin hazırlıyor.
Uluslararası Enerji Ajansının “Küresel Kritik Mineraller Görünümü” raporuna göre, kobalt üretiminde Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Endonezya ve Rusya öne çıkıyor. Lityum üretiminde Çin, Avustralya ve Şili, nikel üretiminde ise Endonezya, Filipinler ve Rusya en büyük paya sahip.
Yorum Yap