ABD ve İsrail’in İran’a Yönelik Saldırıları Bir Aylık Bölgesel Çatışmaya Dönüştü

ABD ve İsrail’in bir ay önce İran’a başlattığı saldırılar, bölgesel bir krize yol açtı. Tahran’da İran lideri Ali Hamaney, ailesiyle birlikte ilk saldırılarda hayatını kaybetti. Savunma Bakanı Aziz Nasırzade ve Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Tümgeneral Muhammed Pakpur da yaşamını yitirenler arasındaydı. İran, bu saldırılara karşılık İsrail’i ve bölgedeki ABD üslerini hedef alarak Hürmüz Boğazı’nı stratejik geçişlere kapattı.

Saldırıların ilk saatlerinde ABD, İran’ın güneyindeki Hürmüzgan eyaletine bağlı Minab kentinde bulunan Şecere-i Tayyibe İlkokulu’nu hedef aldı. İki kez vurulan okulda 168’i çocuk olmak üzere 180’den fazla sivil hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, saldırının İran tarafından “yanlışlıkla” yapıldığını iddia etse de Amerikan basını, saldırının Tomahawk seyir füzeleriyle ABD tarafından gerçekleştirildiğini ortaya koydu.

İran, Tahran’daki saldırılara misilleme olarak İsrail’in Tel Aviv, Kudüs, Hayfa gibi şehirlerindeki hedeflere ve ABD’nin bölgedeki üslerine balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenledi. İranlı askeri kaynaklar, İsrail’deki askeri ve stratejik üslerin hedef alındığını duyurdu.

Hürmüz Boğazı Kapatıldı, Enerji Tesisleri Hedef Alındı

İran, saldırıların ilk günlerinde küresel petrol ticaretinin yüzde 20’sinin yapıldığı stratejik Hürmüz Boğazı’nı ABD, İsrail ve destekçilerine ait gemilerin geçişine kapattı. İran donanması, boğazdan geçen petrol tankerlerini füzelerle vurdu. Bu durum, Brent petrol fiyatlarının yüzde 60’tan fazla artışla 112 dolara çıkmasına neden oldu.

ABD Hava Kuvvetleri’ne ait üç F-15 savaş uçağı 1 Mart’ta Kuveyt’te düşürüldü. Ayrıca, İran donanmasına ait IRIS Dena fırkateyni 4 Mart’ta Hint Okyanusu’nda ABD güçleri tarafından torpidoyla batırıldı. İran, geminin silahsız olduğunu ve saldırıda 104 denizcinin yaşamını yitirdiğini açıkladı.

ABD ve İsrail, 6 Mart’ta İran’ın enerji altyapısına yönelerek Tahran’daki petrol depolarını vurdu. İran, misilleme olarak İsrail’in Hayfa rafinerisini ve Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan, Bahreyn, BAE gibi ülkelerdeki enerji tesislerini hedef aldı. Bu karşılıklı saldırılar, küresel piyasalarda petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açtı.

Üst Düzey Kayıplar ve Diplomatik Girişimler

İran lideri Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesinin ardından 8 Mart’ta Uzmanlar Meclisi, oğlu Mücteba Hamaney’i ülkenin yeni lideri seçti. Mücteba Hamaney, ilk mesajında Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmaya devam edeceğini belirtti.

ABD ve İsrail, 17 Mart’ta İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani’yi Tahran’da hedef aldı; Laricani ailesiyle birlikte hayatını kaybetti. Aynı gün Besic Teşkilatı Komutanı Gulam Rıza Süleymani ve 19 Mart’ta İstihbarat Bakanı İsmail Hatib de saldırılarda yaşamını yitirdi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, petrol fiyatlarındaki artışı durdurmak amacıyla 19 Mart’ta “denizde bulunan” İran petrolüne yönelik yaptırımları kaldırdıklarını duyurdu.

Savaşın 27. gününde Pakistan, İran ve ABD arasında diplomatik girişimlere başladı. ABD, Pakistan üzerinden Tahran’a 15 maddelik bir “ateşkes” teklifi sundu. Bu teklif, İran’ın füze kapasitesinin sınırlandırılması ve uranyum zenginleştirmesinin durdurulması gibi maddeleri içeriyordu. İran, sivil nükleer haklarının tanınması, savaş tazminatı ve yaptırımların kaldırılması şartlarıyla teklifi reddetti.

Sivil Altyapı Hedefleri ve Artan Kayıplar

ABD ve İsrail, 27-28 Mart’ta İran’ın su kaynakları, fabrikalar ve Tahran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi dahil olmak üzere sivil altyapısını hedef aldı. Sosyal medyadaki açık kaynaklar, İran’ın 28 Mart’ta Suudi Arabistan’daki Prens Sultan Hava Üssü’ne düzenlediği saldırıda bir Boeing E-3 Sentry AWACS uçağının ağır hasar aldığını bildirdi. Associated Press, saldırıda 5’i ağır 15 Amerikan askerinin yaralandığını duyurdu.

Bir aylık çatışmaların sonunda İran Sağlık Bakanlığı, 260’ı çocuk, 240’ı kadın olmak üzere 1937 can kaybı ve 24 bin 800 yaralı olduğunu açıkladı. İran Kızılayı, 92 bin 662 sivil birim, 290 sağlık merkezi, 600 okul, 46 ambulans ve 3 ambulans helikopterin hasar gördüğünü bildirdi. İsrail, İran saldırılarında 19 kişinin öldüğünü, 5 bin 492 kişinin yaralandığını duyurdu. ABD, bölgedeki üslerine yönelik saldırılarda 13 askerinin öldüğünü, 300’den fazla askerin yaralandığını belirtti. Irak’ta 96, BAE’de 11, Kuveyt’te 6, Umman’da 3, Suudi Arabistan’da 2, Bahreyn’de 3 kişi hayatını kaybetti. İsrail’in Lübnan’a saldırılarında ise 1180’den fazla kişi yaşamını yitirdi.

• #Hürmüz Boğazı Krizi
• #İran-İsrail Çatışması